Rozpad systemu kolonialnego

| 4 marca 2013 | Komentarze (0)
kolonializm

Rozpad systemu kolonialnego

System kolonialny funkcjonował od wielu wieków, a jego początków możemy upatrywać na przełomie XV i XVI wieku. Pierwszą umową sankcjonującą podział świata był traktat z Torvesilas z 1494 r., zawarty pomiędzy Portugalią a Hiszpanią, dzielący zdobycze terytorialne tych państw, odkryte dzięki odkryciom geograficznym, wzdłuż 46 południka zachodniego. Głównymi założeniami ekspansji kolonialnej było zdobycie bogactwa, nowych sił roboczych i nowych terytoriów, miała jednak także ogromne znaczenie, jeżeli chodzi o cele polityczne, strategiczne, ideologiczne, stanowiła też misję dziejową. Jej konsekwencją był podział świata pomiędzy mocarstwa kolonialne. Największe wpływy i największe kolonie miały państwa zdobywające kolonie od początku, czyli Portugalia i Hiszpania, spore znaczenie, zwłaszcza od XX wieku, zyskały na tym polu także Belgia, Holandia, Wielka Brytania oraz Francja. 

System kolonialny był jednak szkodliwy dla mieszkańców kolonii, którzy – trzeba to mocno podkreślić – byli niejednokrotnie wykorzystywani przez państwa zwierzchnie. Zagrabiano ich ziemie, surowce mineralne, wykorzystywano ich jako tanią siłę roboczą. Nic więc dziwnego, że XX wiek, kiedy wzrosła świadomość ludzi odnośnie do ich praw, a także poprawiła się edukacja, przyniósł proces dekolonizacji i rozpad systemu kolonialnego. Jakie były jego przyczyny, jak przebiegał itp. – wszystko to opisujemy poniżej.

Główne przyczyny rozpadu systemu kolonialnego

Przyczyn rozpadu systemu kolonialnego i dekolonizacji było wiele – ich nawarstwienie po drugiej wojnie światowej przyczyniło się do tego, że system kolonialny praktycznie całkowicie został zlikwidowany, a na mapie świata pojawiło się ok. 130 nowych państw. Jakie więc były powody, które przyczyniły się do dekolonizacji? Kilka najważniejszych wymieniamy poniżej. Są to:

  • duży udział ludności kolonii w walkach w czasie II wojny światowej,
  • wzrost świadomości narodowej spowodowany lepszym dostępem do oświaty,
  • upadek „mitu białego człowieka”, którego przyczyną był m.in. przebieg II wojny światowej,
  • ukształtowanie się w państwach kolonialnych elit politycznych, które swoje wykształcenie i samoświadomość zdobyły w państwach europejskich,
  • idee zawarte w Karcie Atlantyckiej przejęte później przez Organizację Narodów Zjednoczonych przeciwstawiające się imperializmowi kolonialnemu,
  • antykolonialna postawa ZSRR,
  • kryzys gospodarczy metropolii, który został wywołany zniszczeniami wojennymi; ściśle związany z nim był także brak środków w budżetach państw-kolonizatorów na utrzymanie buntujących się kolonii i na walkę z buntem w nich,
  • utrata mocarstwowej pozycji przez Wielką Brytanię i Francję,
  • rywalizacja Związku Radzieckiego i Stanów Zjednoczonych o wpływy w świecie po II wojnie światowej,
  • deklaracja Zgromadzenia Ogólnego ONZ z 1960 r. o przyznaniu niepodległości krajom i ludom kolonialnym.

Fazy procesu dekolonizacji

Proces dekolonizacji przebiegał falami. Można wyodrębnić trzy główne jego fazy, obejmujące różne części świata.

FAZA PIERWSZA

Przypadała na koniec lat czterdziestych i początek pięćdziesiątych. Objęła obszar takich dzisiejszych państw, jak:  Indie, Birma, Cejlon (Sri Lanka), Holenderskie Indie Wschodnie (Indonezja), Filipiny, Wietnam, Kambodża oraz Laos.

FAZA DRUGA

Miała miejsce na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. Objęła swoim zasięgiem głównie posiadłości Wielkiej Brytanii i Francji w Afryce. Wskutek walk prawie jednocześnie uzyskało niepodległość 17 państw. Były to:

    1. Kamerun
    2. Senegal
    3. Togo
    4. Madagaskar
    5. Demokratyczna Republika Konga
    6. Somalia
    7. Dahomej (od 1975 r. Benin)
    8. Niger
    9. Burkina Faso
    10. Wybrzeże Kości Słoniowej
    11. Czad
    12. Republika Środkowoafrykańska
    13. Kongo
    14. Gabon
    15. Mali
    16. Nigeria
    17. Mauretania

 

dekolonizacja afryki

W związku z tym niezwykłym faktem rok 1960  nazywa się „rokiem Afryki” – był to bowiem rok bardzo wyjątkowy dla tego zniewolonego przez wieki kontynentu.

FAZA TRZECIA

Przypadała na lata siedemdziesiąte XX wieku (1974—1975) i swoim zasięgiem obejmowała posiadłości portugalskie (w wyniku „rewolucji goździków”).

Często niepodległość w koloniach uzyskiwano siłą, co prowadziło do wyniszczających wojen, czego przykładem były wojna indochińska, w Mozambiku czy Algierii.

Skutki rozpadu systemu kolonialnego

Dekolonizacja pociągnęła za sobą szereg konsekwencji. Niektóre były pozytywne, niektóre niestety negatywne dla ludności pozostawionej samej sobie. Do skutków rozpadu systemu kolonialnego można zaliczyć m.in.:

  • odpływ białej ludności, który pozbawiał nowo powstałe państwa wykwalifikowanej kadry,
  • korzystanie z pomocy ZSRR, które spowodowało uzależnienie od bloku komunistycznego,
  • gwałtowne przejmowanie władzy przez miejscową ludność, które nie sprzyjało tworzeniu systemów demokratycznych – powstawały na tych terenach dyktatury i rządy autorytarnych lub systemów monopartyjnych,
  • naruszenie powojennej równowagi sil w świecie – dekolonizacja dla ZSRR była główną bronią polityczną w rywalizacji z Zachodem.

Garść informacji na temat dekolonizacji znajdziesz, oglądając poniższy film.

Rozpad systemu kolonialnego 5.00/5 (100.00%) 3 gł.s

Tagi: , , , , , ,

Kategoria: Historia i kultura

Poprzedni artykuł:
Następny artykuł:

Napisz komentarz



*